Czy rady dzielnic są potrzebne?

No Comments

Dzielnice stanowią jednostki pomocnicze gmin. Nie są więc one odrębnymi RD Kalinowszczyznajednostkami samorządu terytorialnego, a jedynie wewnętrznymi bytami w ramach samorządu gminnego.

Podstawę ich tworzenia regulują przepisy prawa zamieszczone w Ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym1, które umożliwiają gminom kształtowanie jednostek pomocniczych takich jak sołectwa dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również miasto położone na terenie gminy. Dobór nazw jednostek pomocniczych jest dowolny i zależy od właściwej gminy. Jednakże przyjęło się, aby mniejsze jednostki w gminach wiejskich nazywać sołectwami, a w miastach dzielnicami. Tworzy się je i znosi w drodze uchwały, po uprzednim przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z samej ich inicjatywy. Każda z takich jednostek utworzonych w gminie miejskiej posiada organ stanowiąco kontrolny – Radę, oraz organ wykonawczy, którym jest Zarząd. W gminie wiejskiej organem stanowiącym jest zebranie wiejskie, a organem wykonawczym sołtys.

Dziś w zdecydowanej większości Polskich miasta tworzy się Dzielnice w miejsce uprzednio istniejących Osiedli, powoływanych jeszcze za czasów poprzedniego systemu ustrojowego. W dużych obszarowo i populacyjnie miastach pozostały one jednak jako jednostki pomocnicze niższego rzędu dla Dzielnic (Warszawa), w jeszcze innych są ich odpowiednikiem (Bydgoszcz). Tak samo jak Dzielnice, Osiedla posiadają swój organ stanowiący w postaci Rady oraz wykonawczy w postaci Zarządu. W mniejszych natomiast miastach, gdzie ich istnienie nie jest konieczne, Rady Osiedli pozostały jako jednostki pomocnicze funkcjonujące przy Spółdzielniach Mieszkaniowych – lecz nie będąc powołanymi z mocy aktów prawa miejscowego, pełnią jedynie nieformalną rolę wobec Rad Dzielnic.

W Lublinie możliwość powstawania jednostek pomocniczych została zapisana w samym Statucie Rady Miasta2, będącym aktem prawny regulujący zadania, strukturę organizacyjną i sposób działania miasta.

Czym zajmują się Rady Dzielnic w Lublinie

Na mocy Uchwał Rady Miasta Lublin z dnia 23 lutego 2016 r.3 zniesiono w Lublinie dotychczas funkcjonujące Osiedla, zastępując je Dzielnicami oraz nadając każdej z nich odrębny Statut. Jego powstanie, podobnie jak przy podejmowaniu decyzji o powołaniu jednostek pomocniczych, następuje w drodze Uchwały Rady Miasta po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami i wysłuchaniu ich uwag. Statut ten stanowi akt prawny określający wewnętrzną organizację, cele istnienia, tryb działania oraz inne zagadnienia ustrojowe danego podmiotu prawa, w tym podmiotu prawa publicznego, jakim jest jednostka pomocnicza gminy.

Zgodnie z postanowieniami Statutu Miasta Lublin, każda z Dzielnic, poprzez swe organy, zobowiązana jest prowadz gospodarkę finansową zgodnie z przepisami prawa w ramach budżetu Miasta oraz realizować na swoim obszarze zadania, które zostały szczegółowo określone w ich Statutach4. Dokonując klasyfikacji tychże zadań można podzielić je na takie, które dotyczą współdziałania z organami Rady Miasta oraz służbami mundurowymi, a także takie których celem jest skupienie się społeczności zamieszkującej w granicach ich oddziaływania.

Do pierwszej grupy zadań dotyczących współdziałania Dzielnic z organami Rady Miasta oraz służbami mundurowymi zalicza się m.in.:

a) wyrażanie opinii mieszkańców Dzielnicy wobec organów Miasta Lublin;

b) wnioskowanie we wszystkich sprawach mających istotne znaczenie dla mieszkańców Dzielnicy;

c) wyrażanie opinii oraz przedkładanie wniosków dotyczących funkcjonowania jednostek organizacyjnych Miasta Lublin działających na terenie Dzielnicy;

d) opiniowanie funkcjonowania komunikacji na terenie Dzielnicy;

e) zgłaszanie uwag i wniosków do projektów planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego Dzielnicę lub jej część;

f) zgłaszanie uwag i wniosków dotyczących sprzedaży miejskich nieruchomości gruntowych na terenie Dzielnicy;

g) opiniowanie planowanych inwestycji miejskich na terenie Dzielnicy;

h) opiniowanie nazw i zmian nazw ulic;

i) współpraca z komisjami Rady Miasta, w tym w szczególności w zakresie opiniowania spraw dotyczących Dzielnicy, skierowanych do rozpatrzenia przez te komisje;

j) współpraca z Policją, Strażą Miejską i Strażą Pożarną w zakresie utrzymania ładu, porządku publicznego, bezpieczeństwa oraz przeciwdziałania patologiom społecznym na terenie Dzielnicy;

k) współpraca z Radnymi Miasta.

Za zadania ukierunkowane na mieszkańców można uznać natomiast działania zmierzające do:

a) zachowania stałego kontaktu z mieszkańcami, m.in. poprzez dyżury członków Rady Dzielnicy; przyjmowanie ich wniosków, uwag oraz skarg;

b) współpracy z podmiotami i instytucjami w sprawach rozwiązywania istotnych problemów, tworzenia na jej terenie świetlic i klubów osiedlowych dla dzieci, młodzieży i pozostałych mieszkańców;

c) podejmowania działań na rzecz ochrony środowiska, przyrody oraz zieleni;

d) inicjowania i organizowania aktywności społecznej mieszkańców, rozwijania różnorodnych form życia kulturalnego oraz wspierania inicjatyw zmierzających do poprawy życia mieszkańców w Dzielnicy;

e) informowania mieszkańców o sprawach związanych z Dzielnicą oraz współuczestnictwo w organizowaniu i przeprowadzaniu konsultacji społecznych.

W zakresie tak wskazanych zadań Dzielnicy, Prezydent Miasta Lublin zobowiązany jest zasięgać opinii Rad Dzielnic, a także informować je w sprawach planowania istotnych inwestycji na terenie Dzielnicy, lokalizacji, likwidacji, łączenia lub przekształcenia jednostek organizacyjnych o charakterze lokalnym, takich jak instytucje kultury i biblioteki, placówki oświatowe, ośrodki rekreacji i sportu. Rady Dzielnic każdorazowo mają być również powiadamiane o zmianie przebiegu tras komunikacji miejskiej, opracowaniu projektów planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego Dzielnicę lub jej część oraz w tematyce strategii miasta i wieloletnich planów.

Ponad wyżej wymienione zadania, Rada Dzielnicy zajmuje się podziałem tzw. rezerwy celowej, którą stanowi ściśle określona suma z budżetu miasta, przeznaczona dla Rad Dzielnicy w celu jej wykorzystania zgodnie z potrzebami Dzielnic, których wykonanie powierza się jednostkom Urzędu Miasta Lublin. W 2016 roku kwota rezerwy celowej, którą dysponowały Rady Dzielnic wynosiła 129 000 zł5.

Kto może zostać członkiem Rady Dzielnicy i jaki jest jej skład

Bierne prawo wyborcze, tzn. prawo do kandydowania na członka Rady Dzielnicy przysługuje każdemu mieszkańcowi Dzielnicy, który najpóźniej w dniu głosowania ukończył 18 lat i stale zamieszkuje na obszarze jej działania. Nieuprawnionymi do kandydowania są natomiast osoby pełniące funkcję Radnego Rady Miasta, kierownika jednostki organizacyjnej Miasta Lublin lub jego zastępcy, dyrektora, kierownika lub zastępcy kierownika komórki organizacyjnej Urzędu Miasta Lublin, oraz osoby skazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne. Kadencja Rady trwa 4 lata. Liczbę członków Rady kształtuje się w oparciu o przepisy Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym6, która wynosi 15 – w Dzielnica liczących do 20 000 mieszkańców, oraz 21 – w Dzielnicach liczących powyżej 20 000 mieszkańców. Obecnie, liczba wszystkich członków Rad Dzielnic w 27 Dzielnicach Lublina wynosi – 441.

W ostatnich wyborach, które odbyły się 15.03.2015 r. frekwencja dla całego miasta wynosiła 7,49 % (w poprzednich wyborach w 2011 r. – 6,11 %). Najliczniej głosowali mieszkańcy Zemborzyc – 14,42 %, najmniej aktywni byli wyborcy ze Śródmieścia – 4,19 %.

Czy Rady Dzielnic są potrzebne i jak poprawić ich pozycję w strukturze administracyjnej

Bez cienia wątpliwości należy uznać, iż jednostki pomocnicze gmin, jakimi są Rady Dzielnic, potrzebne są mieszkańcom miasta, jak i strukturom Urzędów miast. Powinny być wyrazem dekoncentracji, rozumianej jako podział władczych kompetencji i przeniesienie części zadań Rady Miasta na organy niższego szczebla w zakresie podstawowych spraw nie wymagających wyspecjalizowanej kadry urzędniczej. Podobna konstrukcja pozwoliłaby odciążyć obarczone licznymi sprawami jednostki organizacyjne Urzędu miasta. Ponadto, Rady Dzielnic stanowią element budowania społeczeństwa obywatelskiego. Ich członkami są osoby zamieszkujące dany obszar terytorialny objęty kompetencjami przyznanymi Radom, co przekłada się na znajomość problemów dotykających lokalną społeczność.
Często bezpośrednie lub wprost sąsiedzkie relacje pozwalają na zwrócenie uwagi ku zagadnieniom wcześniej nie wskazywanym Urzędowi miasta z powodów nieznajomości procedur, a także innych, równie prozaicznych jak odległość dzieląca siedzibę Urzędu miasta od miejsca zamieszkania petenta.

Podstawowym problemem lubelskich Rad Dzielnic jest natomiast rozpoznawalność i tożsamość. Mieszkańcy nie są świadomi ich istnienia, choć pozostają one ukierunkowane na zagadnienia stanowiące problemy występujące na terenach przez nich zamieszkiwanych. Powyższy stan rzeczy jest odzwierciedleniem niskiego poziomu wiedzy mieszkańców o administracji publicznej oraz jej strukturze. Co więcej, Rady niejednokrotnie są marginalizowane przez władze samorządowe, które pomimo zobowiązań do działań wobec Rad Dzielnic, wyrażających się w konkretnych postanowieniach ich Statutów, nie wykonują ich, przez co Dzielnice doświadczają niekorzystnych skutków działań włodarzy miasta. Nie informując jednostek pomocniczych o zaplanowanych inwestycjach lub planach zagospodarowania, Dzielnice zostają pozbawione możliwości zaopiniowania zaplanowanych działań. Konsekwencją tego jest obarczanie bezczynnością członków Rad oraz w dalszej perspektywie brak zaufania mieszkańców Dzielnic wobec administracji samorządowej i przekonanie o bezsilności pojedynczego głosu zwykłego obywatela wobec nadrzędnej pozycji władz miasta. Nie sprzyja to budowaniu społeczeństwa obywatelskiego, gotowego wziąć większą odpowiedzialność za losy lokalnej społeczności, odciążając w ten sposób aparat administracyjny.

W celu uniknięcia tak zarysowujących się problemów, Rady Dzielnic powinny skoncentrować się na prowadzeniu programów aktywności oraz działań zmierzających do poszerzenia świadomości społecznej o uprawnieniach mieszkańców względem administracji, zwiększając w ten sposób poczucie bezpieczeństwa oraz realny wpływ na decyzje zapadające wobec nich samych. Niestety, przy tak wielu potrzebach Dzielnic, głównie infrastrukturalnych, oraz zbyt małych środkach finansowych przeznaczanych na działalność, Rady Dzielnic nie mogą tego czynić w oderwaniu od lokalnych instytucji, np. stowarzyszeń oraz organizacji pozarządowych. Dlatego możliwe, iż koniecznym jest zmiana funkcjonowania Rad Dzielnic poprzez reorganizację ich priorytetowych zadań, ukierunkowując je na organizację akcji i wydarzeń dla dzieci i seniorów, oraz tworzeniu strategii rozwoju dzielnicy przekazywanych w dalszej kolejności władzom miast.

Nie ulegającym wątpliwości jest także konieczność zwiększenia funduszy, którymi Rady Dzielnic dysponują, by spośród nich wyodrębnić środki przeznaczane na edukację lokalnej społeczności, spotkania i konferencje z ekspertami. Działania infrastrukturalne stanowiące zaś obligatoryjne zadanie samorządu mogłyby być wykonywane jedynie jako dodatkowe kompetencje, za których pośrednictwem następowałyby prace modernizacyjne drobnego zaplecza służącego mieszkańcom, chociaż z drugiej strony, w przypadku znaczącego wzrostu kompetencji Rad i przeznaczanych na Dzielnice środków finansowych, mogłyby one przejąć na siebie ciężar podejmowania decyzji w sprawach kształtowania się budżetu miasta w zakresie inwestycji i prac remontowo-modernizacyjnych w Dzielnicy.

Radosław Kusaj

1 art. 5, art. 35, art. 40 ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2015.1515);

2 § 8 – 13 Statutu Rady Miasta Lublin, stanowiącego Załącznik do uchwały Nr 609/XXVIII/2005 Rady Miasta Lublin z dnia 24 lutego 2005 r.(z późn. zm.);

3 Uchwały nr 889 – 915/XXXVIII/2006 Rady Miasta Lublin z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie zniesienia w Mieście Lublin Osiedla Abramowice, utworzenia w Mieście Lublin Dzielnicy Abramowice oraz nadania statutu Dzielnicy Abramowice.
4 dla przykładu: § 5 Statutu Dzielnicy Czechów Północny, stanowiącej Załącznik do Uchwał nr 616/XXIX/2009 z dnia 19 lutego 2009 r.
5 Dział 758, rozdział 75818 Załącznika nr 1 do Uchwały nr 337/XIII/2015 Rady Miasta Lublin z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie uchwały budżetowej na 2016 rok
6 art. 37 ust. 1 Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2015.1

O Fundacji Wolności

Misją Fundacji Wolności jest społeczna kontrola przestrzegania prawa i dążenie do jakościowych zmian działalności organów władzy publicznej, w interesie obywateli. Chcemy by mieszkańcy Lublina realnie decydowali o tym, co się dzieje w mieście.

Czy jesteś świadkiem przewinienia urzędników w Lublinie? A może próbujesz zdobyć ogólnodostępne informacje w urzędzie, ale są zatajane? Pomożemy Ci!

Dbamy o przejrzystość naszej strony. Wszystkie starsze wpisy odnajdziesz w archiwum aktualności.

Więcej nowych wpisów w aktualnościach

Zobacz wszystkie wpisy