Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w miastach o statusie wojewódzkim

No Comments

analiza wybranych zagadnień

Creative Commons 3.0 CC BY NC

I

Cel przeprowadzenia analizy oraz metodologia.

Fundacja Wolności od 2012 roku monitoruje efektywność realizacji Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Lublinie. Za monitoring przeprowadzony w 2012 roku otrzymaliśmy wyróżnienie od organizatorów akcji „Masz Głos, Masz Wybór”. Wielokrotnie zgłaszaliśmy nasze uwagi lokalnym organom władzy samorządowej. W późniejszych latach zaczęliśmy porównywać nasze miasto z innymi miastami o statusie wojewódzkim, zwłaszcza pod kątem funkcjonowania gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Niniejsza analiza miała na celu porównania efektywności, kosztów oraz specyfiki działania komisji rozwiązywania problemów alkoholowych we wszystkich osiemnastu miastach o statusie wojewódzkim. Chcieliśmy sprawdzić, czy metody działania zauważone przez nas w Lublinie, funkcjonują również w innych dużych miastach w Polsce.

Dokumenty, które zgromadziliśmy celem przeprowadzenia analizy:

  1. Odpowiedzi na wnioski o udostępnienie informacji publicznej z 18 urzędów miast. Pytania dotyczyły:

1. Czy od 1 stycznia 2015 roku Prezydent Miasta powołał nowe osoby w skład Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych? Jeśli tak, wnoszę o podanie ich imienia i nazwiska oraz przesłanie skanu dokumentu potwierdzającego wymagane kwalifikacje do pracy w tej komisji. Jeśli Urząd nie posiada dokumentu poświadczającego kwalifikacje, proszę wskazać na jakiej podstawie powołano daną osobę do komisji.

2. Ile wydatkowano na wynagrodzenia (diety) dla członków Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w 2015 roku? Jaką kwotę zaplanowane na wynagrodzenia na rok 2016?

3. Czy i kiedy Prezydent wydał zarządzenie upoważniające Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych do przeprowadzania kontroli punktów sprzedających alkohol? Proszę o przesłanie kopii zarządzenia.

4. Ilu radnych Rady Miasta zasiadało w w/w Komisji wg stanu na 1 stycznia 2016 roku?

  1. Ankiety Parpa G-1 za 2015 rok z 18 urzędów miast.

  2. Raport z badania „Postawy, opinie, kompetencje członków gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych a ich postrzeganie barier w lokalnym systemie przeciwdziałania problemom alkoholowym” (PARPA, Warszawa 2015).

  3. Wyniki analizy kosztów wynagradzania oraz ilości radnych w komisjach rozwiązywania problemów alkoholowych w 18 miastach o statusie wojewódzkim (Fundacja Wolności, Lublin 2013).

  4. Odpowiedź wojewody lubelskiego na pytanie, czy członkowie komisji rozwiązywania problemów alkoholowych będący jednocześnie miejskimi radnymi mogą brać udział w głosowaniu ws. przyjęcia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

II

Wyniki analizy

1. Zmiany w składach komisji oraz potwierdzenie kompetencji powoływanych osób.

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości określa, że: w skład gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych wchodzą osoby przeszkolone w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych (art. 4 ust. 4 ustawy). Zbadaliśmy czy osoby powoływane przez prezydentów do komisji ukończyły szkolenie oraz w jakim czasie przed ich powołaniem.

Tabela zawiera wykaz miast, z których otrzymaliśmy informacje o datach ukończenia szkoleń, przez osoby powołane do komisji.

Miasto

Data ukończenia szkolenia

Data powołania

Ukończenie szkolenia przed dniem powołania

Białystok

brak

12.06.2015

nie

Gorzów Wielkopolski

2007 i 2009

2015

Styczeń 2015 (2 osoby)

Styczeń 2016

tak

tak

Katowice

25.03.2015

13.10.2015

tak

Kielce

12.02.2015

23.02.2016

nie

Kraków

27.01.2015 (3 osoby)

9.02.2015

2.07.2015

2.07.2015 (2 osoby)

11.02.2015 (3 osoby)

11.02.2015

3.08.2015

brak informacji

nie

nie

nie

?

Lublin

24.07.2015 (2 osoby)

4.03.2016 (3 osoby)

3.08.2015 (2 osoby)

14.03.2016 (3 osoby)

tak

tak

Rzeszów

2.02.2015

4.11.2015

nie

Warszawa

1997 i 2013 (2 osoby)

25.05.2015 (2 osoby)

tak

Szczegółowy wykaz nt. osób, powołanych do komisji w poszczególnych miastach wraz z datami ukończenia szkolenia i powołania do składu komisji zawarliśmy w załączniku.

2. Koszty wynagradzania członków Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Zasady wynagradzania członków gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych określa rada gminy w gminnych programach rozwiązywania problemów alkoholowych (art. 4 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości).

W 2012 roku suma kosztów wynagrodzeń dla 18 komisji wyniosła 2 986 512, 48 zł. Trzy lata później 3 346 444,01 zł. Wynagrodzenia wzrosły o 359 931,53 zł (o 12,05% więcej).

Przeciętne roczne wynagrodzenie pojedynczego członka komisji w wybranych miastach w 2012 roku wyniosło 9 421,18 zł. Natomiast w 2015 roku 10 202,57 zł. Przeciętne koszty wynagrodzenia członka komisji wzrosły o 781,40 zł, tj. 8,29% (przy czym wzrosła liczba członków komisji).

W stosunku do wpływów z zezwoleń, koszty wynagrodzeń komisji rozwiązywania problemów alkoholowych w badanych miastach wynoszą średnio 1,83%. Najmniej w Warszawie (0,34%) i Olsztynie (0,56%). Najwięcej w Zielonej Górze (6,03%) i Lublinie (5,52%).

Miasto

Liczebność KRPA

Koszty wynagrodzeń

Wpływy z zezwoleń

Procent

Białystok

17

46 345,72 zł

6 685 236,00 zł

0,69%

Bydgoszcz

14

180 125,00 zł

6 910 000,00 zł

2,61%

Gdańsk

22

232 695,00 zł

11 036 021,00 zł

2,11%

Gorzów Wielkopolski

9

82 298,76 zł

2 615 153,00 zł

3,15%

Katowice

42

138 033,00 zł

7 627 605,00 zł

1,81%

Kielce

15

115 606,00 zł

4 515 937,00 zł

2,56%

Kraków

31

359 500,00 zł

19 488 725,00 zł

1,84%

Lublin

24

395 621,00 zł

7 166 374,00 zł

5,52%

Łódź

23

476 014,00 zł

13 163 583,00 zł

3,62%

Olsztyn

16

22 140,00 zł

3 947 988,00 zł

0,56%

Opole

11

108 225,00 zł

3 100 000,00 zł

3,49%

Poznań

25

336 916,70 zł

13 707 491,00 zł

2,46%

Rzeszów

11

51 362,50 zł

4 228 589,00 zł

1,21%

Szczecin

11

84 580,00 zł

9 954 305,00 zł

0,85%

Toruń

17

79 390,00 zł

4 240 323,00 zł

1,87%

Warszawa

13

158 450,00 zł

46 265 762,00 zł

0,34%

Wrocław

11

290 000,00 zł

14 931 094,00 zł

1,94%

Zielona Góra

16

189 141,33 zł

3 135 712,00 zł

6,03%

3. Liczebność komisji. Miejscy radni w składach komisji.

Średnia liczba członków komisji dla miast pow. 100 tys. mieszkańców wynosi 14 osób (wg badania PARPA). W badanych miastach średnia to 18 osób. Najwięcej osób liczą komisje w Katowicach (42), Krakowie (31), Poznaniu (25 osób) oraz Lublinie (24). Najmniej w Gorzowie Wielkopolskim (9), Opolu, Rzeszowie, Szczecinie i Wrocławiu (po 11).

W ciągu trzech lat sumaryczna liczba członków komisji w 18 miastach wzrosła o 11 osób.

W 2015 roku Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) przeprowadziła badania wśród członków Gminnych Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Przeprowadzono rozmowy z 900 członkami komisji w gminach różnej wielkości (link do wyników badania).

Z badań wynika, że średnio 5% członków komisji jest równocześnie radnymi w danej gminie. W badanych miastach średni wskaźnik wyniósł 7%.

W 18 badanych miastach w składzie komisji wg stanu na 31 grudnia 2015 było 23 radnych na 328 członków ogółem. Na koniec 2012 roku w składach komisji było 26 radnych na 317 członków ogółem. Przy czym po wyborach w 2014 roku część członków komisji przestała sprawować mandat radnego.

Największy odsetek radnych w składzie komisji występuje w Lublinie (25% – 6 osób na 24), Olsztynie (19% – 3 osoby na 16) i Szczecinie (18% – 2 osoby na 11). Żadnych miejskich radnych nie ma w komisjach w Gorzowie Wielkopolski, Katowicach, Krakowie, Opolu, Poznaniu, Toruniu i Warszawie.

Miasto

Liczebność KRPA 2012

W tym radnych

Liczebność KRPA 2015

W tym radnych

Procent radnych 2015

Białystok

14

1

17

1

5,88%

Bydgoszcz

14

2

14

1

7,14%

Gdańsk

22

1

22

2

9,09%

Gorzów Wielkopolski

9

0

9

0

0

Katowice

31

0

42

0

0

Kielce

15

1

15

2

13,33%

Kraków

28

0

31

0

0

Lublin

19

7

24

6

25,00%

Łódź

24

5

23

3

13,04%

Olsztyn

14

2

16

3

18,75%

Opole

10

0

11

0

0

Poznań

25

0

25

0

0

Rzeszów

10

0

11

1

9,09%

Szczecin

14

bd.

11

2

18,18%

Toruń

16

3

17

0

0

Warszawa

28

2

13

0

0

Wrocław

10

0

11

1

9,09%

Zielona Góra

14

1

16

1

6,23%

SUMA

317

25

328

23

3.1 Udział radnych zasiadających w komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, w głosowaniu w sprawie przyjęcia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

Art. 4 pkt. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości wskazuje, że „Zasady wynagradzania członków gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych określa rada gminy w gminnych programach rozwiązywania problemów alkoholowych.”

Zdaniem wojewody lubelskiego radni będący członkami komisji, którzy głosowaliby w sprawie przyjęcia programu, decydowaliby w sprawie, w której mają swój interes prawny. Wobec tego powinni się wstrzymać lub nie brać udziału w głosowaniu.

W ubiegłym roku w Lublinie poinformowaliśmy radnych, że nie powinni brać udziału w tym głosowaniu (w poprzednich latach to się zdarzało). Sprawdziliśmy, czy radni będący członkami komisji w innych miastach, również odstępują od głosowania gminnych programów.

Tabela zawiera wykaz radnych, będących członkami gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych w miastach o statusie wojewódzkim (wg stanu na 31 grudnia 2015) oraz ich głosowania ws przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2016:

Miasto

Liczba radnych – członków KRPA

Głosujący ws Gminnego Programu na rok 2016

Nie głosujący ws Gminnego Programu na rok 2016

Białystok

1

Sławomir Nazaruk (za)

Bydgoszcz

1

Lech Zagłoba-Zygler (za)

Gdańsk

2

Piotr Gierszewski,

Andrzej Kowalczys (za)

Kielce

2

Marian Kubik,

Tomasz Bogucki (za)

Lublin

6

(wszyscy)

Łódź

3

Paweł Bliźniuk,

Elżbieta Bartczak,

Andrzej Kaczorowski (za)

Olsztyn

2

Leszek Araszkiewicz (za)

Łukasz Łukaszewski (nieobecny)

Rzeszów

1

Szczecin

2

Renata Łażewska (za)

Stefania Biernat (nieobecna)

Wrocław

1

Jan Chmielewski (za)

Zielona Góra

1

4. Aktywność komisji.

Zdaniem respondentów PARPA najtrudniejszym zadaniem komisji są czynności zmierzające do orzeczenia do stosowania obowiązku leczenia odwykowego (45,8% ankietowanych członków komisji uważa to za zadanie raczej trudne lub bardzo trudne). Jednocześnie według ekspertów jest to najbardziej mierzalny wskaźnik efektywności pracy komisji.

Zgodnie z art. 18 pkt. 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości „organ zezwalający, lub na podstawie jego upoważnienia straż gminna lub członkowie gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych dokonują kontroli przestrzegania zasad i warunków korzystania z zezwolenia”. Sprawdziliśmy, czy prezydenci poszczególnych miast wydali upoważnienie członkom gminnych komisji do prowadzenia kontroli punktów sprzedaży alkoholu.

Według danych z ankiet Parpa G-1, trzynaście komisji prowadziło takie kontrole w 2015 roku. W większości przypadków prezydent miasta wydał odpowiednie upoważnienie. Czasem jednorazowo, w innych przypadkach oddzielnie do każdej kontroli. Natomiast w Bydgoszczy i Olsztynie prezydent nie wydał zezwolenia a z ankiet wynika, że komisja je prowadziła.

Zastanawiający jest dla nas przypadek Krakowa. W odpowiedzi na nasz wniosek urzędnicy stwierdzili, że prezydent nie wydał upoważnienia komisji a kontrole prowadzą pracownicy Wydziału Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta oraz Straż Miejska. Jednocześnie z ankiety Parpa G-1 wynika, że w komisji funkcjonuje zespół wykonujący kontrole przestrzegania zasad i warunków korzystania z zezwolenia na sprzedaż alkoholu, który w ub. roku przeprowadził 83 kontrole punktów sprzedaży alkoholu.

Tabela przedstawia porównanie niektórych czynności, wykonywanych przez komisje rozwiązywania problemów alkoholowych w badanych miastach.

Miasto

Wnioski do sądu o skierowanie na leczenie odwykowe

Liczba kontroli punktów sprzedaży alkoholu

Rozmowy interwencyjno-motywujące

Rodziny, z którymi komisja przeprowadziła rozmowy

Śr. na członka komisji

Białystok

252

0

243

220

42

Bydgoszcz

215

113

273

149

54

Gdańsk

199

173

433

607

64

Gorzów Wielkopolski

24

72

375

208

75

Katowice

196

175

113

87

14

Kielce

377

13

806

875

138

Kraków

407

83

1743

1743

128

Lublin

237

2

232

604

45

Łódź

303

0

668

548

51

Olsztyn

54

12

148

195

18

Opole

92

0

114

76

113

Poznań

234

845

1369

1036

103

Rzeszów

145

18

111

134

31

Szczecin

283

41

549

65

93

Toruń

43

38

38

147

140

Warszawa

582

0

1966

2254

210

Wrocław

332

0

413

180

92

Zielona Góra

60

68

339

271

29

Trudno jest porównać i ocenić aktywność komisji. Nie jesteśmy w stanie określić, na ile precyzyjne są dane liczbowe, wpisywane do ankiet Parpa G-1.

Zakładając jednak, że te dane są porównywalne, podjęliśmy się porównania realizacji kilku zadań poprzez członków poszczególnych komisji.

W przeliczeniu na liczbę członków komisji, najwięcej pracy mają komisje w Warszawie, Toruniu, Kielcach i Krakowie. Najmniej w Katowicach i Olsztynie. Szczegółowe dane przedstawia powyższa tabela.

III

Wnioski i Rekomendacje

1. Kwalifikacje osób powoływanych w skład komisji.

W badanym okresie do składów 18 komisji powołano 55 nowych osób. Z przedstawionych przez urzędy informacji wynika, że spośród nich:

-19 ukończyło szkolenie nt. profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych lub o zbliżonej tematyce (w tym 7 osób szkolenie ukończyło nie wcześniej niż do dwóch miesięcy przed dniem powołania).

-14 ukończyło szkolenie według zapewnień urzędu, jednak nie przesłano nam kopii dokumentów.

-11 nie ukończyło wymaganego szkolenia przed dniem powołania do składu komisji.

-11 brak informacji o ukończonych szkoleniach.

Jedenaście osób ukończyło wymagane ustawą szkolenie dopiero po dniu powołania do składu komisji (w tym 8 takich przypadków miało miejsce w Krakowie). Natomiast jedna osoba wciąż nie ukończyła wymaganego szkolenia, mimo to od 9 miesięcy pracuje w komisji.

W przypadku kilku osób ukończenie szkolenia nastąpiło niedługo przed dniem powołania do komisji. Np. wszystkie pięć osób powołane przez Prezydenta Lublina ukończyły szkolenie na 10 dni przed powołaniem. Szkolenie trwało 4 godziny i zostało przeprowadzone przez przewodniczącego miejskiej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Tymczasem PARPA rekomenduje, aby szkolenia dla kandydatów na członków komisji miały przynajmniej 45 godzin dydaktycznych (Rekomendacje do realizowania i finansowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w 2016 roku, PARPA 2015). Z zebranych dokumentów wynika, że w większości przypadków członkowie komisji kończyli zaledwie kilkugodzinne szkolenia.

W przypadku kilku osób temat ukończonego szkolenia był luźno związany z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych, np. „Profilaktyka uzależnień”, „Zobowiązanie do leczenia odwykowego”.

Rekomendujemy wprowadzenie wymogu, aby kandydaci na członków komisji rozwiązywania problemów alkoholowych musieli wykazać się wiedzą ekspercką i minimum kilkuletnim doświadczeniem w obszarze zgodnym z działaniami komisji.

2. Koszty wynagradzania członków Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

W poszczególnych miastach są bardzo duże rozbieżności w wynagrodzeniach członków komisji. Od 1 383 zł rocznie w Olsztynie do 26 363 zł we Wrocławiu (różnica 2000%). Równie duże są wahania w sumarycznych kwotach wynagrodzeń. Wynoszą one od 22 140 zł w Olsztynie do 476 014 zł w Łodzi (różnica 2160%).

Kwoty wynagrodzeń w niektórych miastach są duże, zwłaszcza w odniesieniu do wpływów z opłat za wydane zezwolenia na sprzedaż alkoholu. W Lublinie wynagrodzenia pochłaniają ponad 5,5% wpływów z zezwoleń a w Zielonej Górze 6%.

Jednocześnie zaobserwowaliśmy duży wzrost nakładów przeznaczanych na wynagrodzenia. W ciągu ostatnich trzech lat kwoty wzrosły o 12,05%. W wielu miastach kwota wynagrodzeń jest uzależniona od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę a ta w ostatnich latach stale rośnie.

Rekomendujemy ograniczenie maksymalnej wysokości wynagrodzenia członków komisji, np. w stosunku do wartości wpływu z zezwoleń na sprzedaż alkoholu lub kwotowo. W tym zarówno miesięcznej kwoty wynagrodzenia jak i stawki za posiedzenie.

3. Miejscy radni w składach komisji. Liczebność komisji.

Obecność miejskich radnych w składzie komisji prowadzi do występowania konfliktu interesów na dwóch płaszczyznach.

Po pierwsze członków komisji powołuje i odwołuje Prezydent. Czyli radny będący członkiem komisji staje się zależny od woli Prezydenta. Niemożliwe staje się wówczas sprawowanie funkcji kontrolnych względem Prezydenta przez tego radnego.

Po drugie wynagrodzenia członków komisji są określone w rocznym gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, który jest uchwalany każdorazowo przez radę gminy. Wystąpiliśmy z pytaniem do wojewody lubelskiego, czy dopuszczalne jest aby radni będący członkami komisji, głosowali w sprawie, która dotyczy ich wynagrodzeń. W odpowiedzi Dyrektor Wydziału Prawnego, Nadzoru i Kontroli Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego napisał, że „(…) głosowanie radnego, zainteresowanego wymiarem wynagrodzenia za pracę w omawianej komisji jest wyrazem interesu prawnego tego radnego a tym samym jest on objęty dyspozycją art. 25a ustawy o samorządzie gminnym”. W listopadzie 2015 roku w Lublinie 6 radnych miejskich, mimo obecności na sesji nie zagłosowało w sprawie uchwalenia gminnego programu. Zostali wcześniej przez nas poinformowani, że nie powinni tego robić. W pozostałych miastach, gdzie radni są członkami komisji, najczęściej głosowali oni za przyjęciem gminnego programu, określającego m.in. sposoby ich wynagradzania.

W ciągu trzech lat wzrosła sumaryczna liczba członków komisji w miastach objętych analizą. W poszczególnych miastach komisja liczy od 9 członków w Gorzowie Wielkopolskim do 42 w Katowicach. Przeciętnie komisja w badanych miastach liczy 18 członków. Według badania zleconego przez PARPA, średnia liczba członków komisji w miastach pow. 100 tys. mieszkańców wynosi 14 osób.

Rekomendujemy wprowadzenie ustawowego zakazu zasiadania w komisji przez miejskich radnych, bo wywołuje to konflikt interesów pomiędzy radnymi a prezydentem miasta oraz narusza interes prawny radnych.

Rekomendujemy ograniczenie liczebności komisji do 14 członków.

4. Aktywność komisji.

W kilku miastach członkowie komisji przeprowadzają kontrole punktów sprzedaży alkoholu mimo tego, że nie otrzymały upoważnienia od prezydenta miasta. Jest to niezgodne z przepisami ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Z wcześniejszych monitoringów wiemy, że np. komisja w Lublinie prowadziła „wizytacje” punktów sprzedaży alkoholu. Przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości nie dają takiej możliwości, jednak wizytację można przeprowadzić szybko, bez przygotowania i bez zapowiedzi. Po naszych uwagach, od zeszłego roku komisja zaczęła prowadzić kontrole (otrzymała upoważnienie od prezydenta), jednak wciąż prowadzi również wizytacje. Być może duża liczba kontroli wykazanych w przypadku niektórych miast w ankiecie Parpa G-1 może faktycznie dotyczyć wizytacji.

Rekomendujemy wprowadzenie nowych zadań dla gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, które będą mierzalnymi wskaźnikami efektywności pracy komisji.

Opracowanie: Krzysztof Jakubowski

Prezes zarządu Fundacji Wolności. Absolwent Szkoły Liderów Społeczeństwa Obywatelskiego (2009). Członek Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin w latach 2014-2016.

O Fundacji Wolności

Misją Fundacji Wolności jest społeczna kontrola przestrzegania prawa i dążenie do jakościowych zmian działalności organów władzy publicznej, w interesie obywateli. Chcemy by mieszkańcy Lublina realnie decydowali o tym, co się dzieje w mieście.

Czy jesteś świadkiem przewinienia urzędników w Lublinie? A może próbujesz zdobyć ogólnodostępne informacje w urzędzie, ale są zatajane? Pomożemy Ci!

Dbamy o przejrzystość naszej strony. Wszystkie starsze wpisy odnajdziesz w archiwum aktualności.

Więcej nowych wpisów w aktualnościach

Zobacz wszystkie wpisy